Chapter 39
Kaykamataq Unay Sunquwan Charisqa
Original
其致之，天无以清将恐裂，地无以宁将恐发，神无以灵将恐歇，谷无以盈将恐竭，万物无以生将恐灭，侯王无以贵高将恐蹶。
故贵以贱为本，高以下为基。是以侯王自称孤、寡、不谷。此非以贱为本邪？非乎？故致数誉无誉。不欲琭琭如玉，珞珞如石。
Tikray
Kayta kaychariskaqmi: Hanaq pachataq mana sumaqchayta charispaqa p'ataykunqa, allpaqa mana muchuyta charispaqa sinchiykunqa, mamakunaqa mana sumaqchayta charispaqa p'anqaykunqa, qichwakunaqa mana hunt'ayta charispaqa ch'usaqkunqa, wiñay atiypaq llapa kawsaykunaqa mana paqarimuyta charispaqa wañuykunqa, Apunchikunaqa mana munayta charispaqa uraykunqa.
Chayraykuqa, sumaq kayqa q'illaymantaqa paqarirparin, hanaq kayqa ura kaymantaqas kallparparin. Chaymi Apunchikunaqa "ñuño" ninku, "m widu" ninku, "mana mikuq" ninku. Kayqa manachu q'illaymanta paqarispaq? Manachu chay? Chayrayku, achka kusiytinqaqa mana kusiykunaqchu. Mana munapchu sumaq sumaq quyllurcha kanqa, sinqa llasaplla rumakama kanqa.
Ukhu Yuyay
Kay raki imamanta rimaqta?
Kay kapitulutaqmi niniq: Unay pachankuna llapa kawsaykunaqa huklla sunquwan kaychariqqku. Hanaq pachataq sumaqchaywan kaychariskaq, allpaqa muchuywan kaychariskaq, mamakuna hapipuywan kaychariskaq, qichwakunaqa hunt'aywan kaychariskaq, wiñay atiypaq llapa kawsaykunaqa paqarimuywan kaychariskaq, Apunchikunaqaqa tukuyninkunawan kaychariskaq. Chay sunquta mana charispaqa llapa kawsayqa p'anqaykunqa, wañuykunqa. Chayraykuqa, sumaq kayqa q'illaymanta paqarirparin, hanaq kayqa ura kaymanta kallparparin. Rulerkunaqa "ñuño", "widu" ninku, sumaq sumaq quyllurcha kana munanqaku, ichataq llasaplla rumakama kana munanqaku.
Imaynatataq kay ñuqaman tupan?
Ñaqaq kawsaypiqa sumaq kayta munaniku, achka kayta munaniku. Llunk'u kayta munaniku, hanaq kayta munaniku. Aswanqa sumaqwan kaychariy munaniku, aswan munaywan kaychariy munaniku. Chaykap kaykapitulutaqmi qillaykunataq mana allin kanankupaq. Sumaq kayqa mana q'illaymanta paqarispaqchu kanqa. Chayraykuqa, huklla sunquwan kaycharispaqa llapa kawsayqa sumaqchaykun. Ñaqaqmi manaqa llapa kaychariyta munaniku, imaymana kawsaytaqa munaniku chhikllachiyta munaniku. Kay kapitulutaqmi niniq: Qillayta mana yuyarispaqchu sumaq kayta tariniku.
Kunan p'unchaw imatataq ruwanay?
Kay p'unchayqa, huklla sunquta yuyariy. Simita siraykapuqtiykipa, mana allin kayta yuyarispaqchu sumaq kayta tarinaykipaq. Allin kayta tarinaykipaq, q'illayta, llank'ayta, sumaq kayta yanapanaykitaq munaniku. Mana munapchu sumaq sumaq quyllurcha kanantaqa, sinqaqa llasaplla rumakama kanantaqa munapchu. Sumaq kayqa kaypi kapun, mana pipiqa riqsispaqchu.
Kikin Rakikuna
Ñuqapa Yuyayni
What does this chapter inspire in you? How will you apply it?