Chapter 55
Yachaysiqqa manam rimaychu, rimaysiqqa mana yachanchu
Original
未知牝牡之合而朘作，精之至也。终日号而不嗄，和之至也。
知和曰常，知常曰明。益生曰祥，心使气曰强。物壮则老，谓之不道，不道早已。
Tikray
Sapa t'oqo puquyman yaykuspa puquypaq yayllaña ma saphiytaqchu, kaypi llamk'aykunaq sunquyninkunaq musuqpasqa kaypillankurá. Achka p'askuwakuspañaqa manam jiq'isaykunchu, kikinlla kaypaña kawsaspa.
Chay jayllaña kayta yachanaqmi kanqa kawsaypallan, kawsaypallanta yachanaqmi kanqa musuq sapp'a. Kawsaykunataq jik'ispaqa manayañataq kanqa, sunqupaq jayllaña hap'ispa musphiykunaqmi jayanqa. Chay jayllañaqa manayañaspaña jik'iñam, manayañaspaña jik'ispaña qurq'uykunaqmi.
Ukhu Yuyay
Kay raki imamanta rimaqta?
Kay hinan yachayqa qhawariychikunataq: Amaru wawa hunt'asqa kayqa, kayapayap kaypi kaqninkunaq musuq saphiyninkunaq rikch'akuyninkunam. Chay amaru wawaqa mana janiyuqchu, mana juk'ayuqchu, kaypi jayllañaspa kawsaykuna. Chay jayllaña kaypañaqa sunquq jayllaña hap'ispa kawsaykuna. Chay jayllaña kaypikama yachanaqmi kanqa musuq sapp'a, chay saphillapi juk'iykunaqmi.
Imaynatataq kay ñuqaman tupan?
Ñuqapis amaru wawa kaspankama, kaypi jayllañaspa kawsayta mañaspa. Aswan kaqñataq juk'iykunaq jayllaña sunquman yaykuymanta, mana imankama purispa qurq'uykunataq jayllaña kayman. Amaru wawa hunt'aspayñataq jayllañaspa kawsaspa, mana juk'iykunaq tukuykunataq jik'ispa.
Kunan p'unchaw imatataq ruwanay?
Kunan p'unalla, chay jayllañaspa kayman purispa kaymanaq sunqupaq. Mana juk'iykunaq jayllaña hap'ispa, mana ima tukuykunataq jik'ispa, aswan jayllañaspa kawsayta mañaspa. Kayqa kunan p'unalla jayllañaspa kaypikama juk'iyta.
Kikin Rakikuna
Ñuqapa Yuyayni
What does this chapter inspire in you? How will you apply it?